ขยะบนชายหาด…กับคำสอนที่ตกหล่นในหัวใจเรา

โดย ชูใจ

เป็นปกติที่เราจะชินตากับเสียงคลื่นที่ยังคงซัดเข้าหาฝั่งเหมือนทุกวัน ท้องฟ้ายังคงสวยงาม และผืนทรายยังคงทอดยาวสุดสายตา แต่สิ่งหนึ่งที่เปลี่ยนไปคือ ขวดพลาสติก ถุงอาหาร กล่องโฟม และก้นบุหรี่ที่กระจัดกระจายอยู่บนชายหาดราวกับเป็นส่วนหนึ่งของทัศนียภาพที่ผู้คนเริ่มคุ้นชิน ชินเสมือนเราเห็นว่าคลื่นซัดชายหาด ที่ไม่รู้เมื่อใดชายหาดเป็นสถานที่ที่หลายคนเดินทางไปเพื่อพักผ่อน สูดอากาศบริสุทธิ์ และสัมผัสความงดงามของธรรมชาติกลายเป็นชายหาดที่เหมือน แต่ไม่เหมือนเมื่อก่อน นั่นก็คือขยะที่มีมากขึ้น

ต้องยอมรับว่า บางคนนำความสุขของตนไปแลกกับการทิ้งร่องรอยแห่งความมักง่ายไว้เบื้องหลัง เมื่อรับประทานอาหารเสร็จ เมื่อดื่มน้ำหมด หรือเมื่อสูบบุหรี่เสร็จ ขยะเหล่านั้นกลับถูกทิ้งไว้บนผืนทราย เสมือนว่าธรรมชาติจะจัดการทุกอย่างได้เอง ทั้งที่ความจริงแล้ว ไม่ใช่ และก็ต้องยอมรับอีกว่า ขยะเหล่านี้ในพื้นที่สังคมมุสลิมจะมีมากขึ้นในช่วงเทศกาลของมุสลิม หลังวันอีดทั้งสอง หลังรายอแน หรือแม้กระทั่งหลังจากที่เราส่งหุจญาจญ์ไปแสวงบุญ ณ นครมักกะฮ์ ขยะเหล่านั้นก็ยังมีให้เห็นเกลื่อนกลาดไปหมด ซึ่งต้องยอมรับอย่างละอายใจว่า เป็นความเกลื่อนกลาดที่มาจากการใช้พื้นที่สาธารณะของเรา ผู้ที่เรียกตัวเองว่ามุสลิม ซึ่งมักบอกใครต่อใครว่า เราใช้อิสลามเป็นวิถีของการดำเนินชีวิต เราคือตัวแทนของเคาะลีฟะฮ์บนหน้าแผ่นดิน 

แท้จริงแล้วขยะบนชายหาด ขยะในสนามบิน หรือขยะในพื้นที่สาธารณะอื่น ๆ ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะไม่มีถังขยะเพียงพอ แต่เกิดขึ้นเพราะมนุษย์บางคนลืมไปว่า พื้นที่สาธารณะก็ต้องการการดูแลไม่ต่างจากบ้านของตนเอง หากเรานำอาหารจากรถ ซื้อจากร้านไปนั่งทานได้ ก็คงไม่ใช่เรื่องยากที่จะนำขยะที่เราก่อกลับไปทิ้งให้ถูกที่ หรือใส่รถกลับไปทิ้งที่บ้าน

อิสลามสอนให้มนุษย์มองโลกด้วยความรับผิดชอบ เพราะธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมคือความโปรดปรานและความไว้วางใจจากอัลลอฮ์ พระองค์ตรัสไว้ว่า

“พระองค์คือผู้ทรงแต่งตั้งพวกเจ้าให้เป็นผู้สืบทอดบนแผ่นดิน”

(ฟาฏิร : 39)

ดังนั้นการเป็นผู้สืบทอดหรือผู้ดูแลโลกมิได้หมายถึงการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึงการปกป้อง ดูแล และส่งต่อสิ่งดีงามให้แก่คนรุ่นต่อไปด้วย 

ขยะเพียงชิ้นเดียวอาจดูไม่มีความหมาย แต่เมื่อถูกทิ้งลงบนชายหาด มันอาจถูกคลื่นซัดลงทะเล กลายเป็นอันตรายต่อปลา เต่าทะเล หรือสัตว์น้ำอื่น ๆ เศษพลาสติกจำนวนมากแตกตัวเป็นชิ้นเล็ก ๆ และย้อนกลับเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร จนในที่สุดก็กลับมาสู่มนุษย์อีกครั้ง ซึ่งเรามักคิดว่าขยะที่เราทิ้งไปนั้นหายไปแล้ว หลุดพ้นจากมันแล้ว และคงไม่เกี่ยวข้องอะไรกับเราอีก แต่ในความเป็นจริงมันเพียงเดินทางไปสร้างปัญหาให้ที่อื่นเท่านั้น และสิ่งที่น่าเป็นห่วงยิ่งกว่ากองขยะคือ การที่หัวใจของเราเริ่มชินชากับการเห็นความสกปรก เราเดินผ่านขวดพลาสติกบนชายหาดโดยไม่รู้สึกอะไร เราเห็นถุงขยะถูกทิ้งไว้ใต้ต้นไม้โดยไม่คิดว่ามันผิดปกติ และบางครั้งเรายังบอกตัวเองว่า เดี๋ยวก็มีคนมาเก็บ คำพูดสั้น ๆ นี้เองที่ทำให้ความรับผิดชอบต่อส่วนรวมค่อย ๆ เลือนหายไปจากสังคม ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ กล่าวว่า

“แท้จริงโลกนี้ช่างหอมหวานและเขียวขจี และแท้จริงอัลลอฮ์ได้ทรงแต่งตั้งพวกเจ้าให้เป็นเคาะลีฟะฮ์ เพื่อจัดการสิ่งที่อยู่ในนั้น แล้วพระองค์จะทรงดูว่าพวกเจ้ากระทำเช่นไร........”

(บันทึกโดยมุสลิม: 2742)

หะดีษบทนี้ไม่ได้กล่าวเพียงถึงความงดงามของโลก แต่ยังเตือนให้มนุษย์ตระหนักว่า เราทุกคนมีหน้าที่ดูแลสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงสร้างขึ้นมา ซึ่งต้องคิดและสร้างความตระหนักร่วมกันว่า หากเรารักทะเล เราไม่ควรทิ้งขยะลงทะเล หากเราชื่นชมความสวยงามของชายหาด เราไม่ควรเป็นผู้ทำลายความงดงามนั้นเสียเอง และหากเราเชื่อว่าความสะอาดเป็นส่วนหนึ่งของการศรัทธา ความเชื่อนั้นควรปรากฏผ่านการกระทำของเราในชีวิตประจำวัน ดังนั้นในขณะที่เราสอนลูกหลานให้กล่าวคำขอบคุณต่ออัลลอฮ์เมื่อได้รับความโปรดปราน แต่เราอาจลืมสอนพวกเขาว่า การดูแลธรรมชาติและไม่ทิ้งขยะในพื้นที่สาธารณะก็เป็นอีกหนึ่งรูปแบบของการขอบคุณต่อความโปรดปรานนั้นเช่นกัน เพราะชายหาดที่สะอาดไม่ได้เกิดขึ้นเพราะมีเจ้าหน้าที่เก็บขยะมากเพียงพอ แต่เกิดขึ้นเพราะมีผู้คนจำนวนมากที่รู้สึกว่า 

ชายหาดหรือพื้นที่สาธารณะต่าง ๆ เป็นของทุกคนที่ต้องช่วยกันดูแล ซึ่งขยะที่กระจัดกระจายอยู่บนผืนทรายคือความเป็นรูปธรรมที่ชี้ให้เห็นว่า คำสอนเรื่องความสะอาดยังไม่ได้หายไปจากหนังสือหรือคำบรรยายทางศาสนา แต่กำลังตกหล่นอยู่ในหัวใจของเราเอง และวันที่เราหยิบขยะขึ้นมาแม้เพียงหนึ่งชิ้น วันที่เราเก็บขยะของตนเองกลับบ้าน หรือวันที่เราสอนลูกหลานให้เคารพพื้นที่สาธารณะ นั่นอาจเป็นวันที่คำสอนอันงดงามของอิสลามได้กลับมาบนชายหาด และวิถีปฏิบัติของมุสลิมอีกครั้ง

“เราอาจพิถีพิถันกับความสะอาดก่อนละหมาด แต่กลับไม่รู้สึกผิดเมื่อทิ้งขยะลงบนพื้น ความสะอาดในอิสลามจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของร่างกาย หากคือความรับผิดชอบต่อผู้คนและโลกที่อัลลอฮ์ทรงมอบหมายให้เราดูแล เพื่อให้เราทำหน้าที่เคาะลีฟะฮ์บนหน้าแผ่นดิน”